Đối tác công tư PPP là gì?

Nhằm mục tiêu phát triển hạ tầng thì đối tác công tư được sử dụng như một phương án được sử dụng bởi cơ quan quản lý công trên thế giới. Đây là sự hợp tác nhằm mang lại lợi ích cho cả hai bên. Cùng tìm hiểu về hình thức hợp tác này, những ưu điểm, khuyết điểm và những rủi ro mà các bên tham gia có thể gặp phải. Bài viết được tham khảo từ website https://www.investopedia.com và từ kiến thức của bản thân.

Đối tác công tư là gì?

Đối tác công tư (Public-private partnerships) được viết tắt là PPP, là hình thức hợp tác giữa cơ quan chính phủ và tư nhân. Mục tiêu hợp tác nhằm thực hiện xây dựng hạ tầng, mạng lưới giao thông hoặc một công trình phúc lợi.

Với bên tư nhân khi tham gia vào hợp tác công tư thường nhận được lợi thế về thuế, quyền sử dụng đất hoặc quyền khai thác – kinh doanh có thời hạn trên tài sản đó.. Với Nhà nước, sau khi tư nhân hoàn thiện phần xây dựng đó thì tăng lợi ích xã hội, giảm chi phí  xã hội hoặc đơn giản là mục tiêu phát triển hạ tầng bất động sản tại khu vực.  

Trạm thu phí Mai Chí Thọ

Cách thức hoạt động của đối tác công tư

Hợp tác công-tư (PPP) là khi chính phủ và doanh nghiệp tư nhân cùng làm một dự án. Chính phủ cần dự án nhưng thiếu tiền, nên doanh nghiệp tư nhân đầu tư và sau đó họ sẽ kiếm lợi nhuận từ việc vận hành dự án. Các ví dụ về trạm thu phí tại Tp.HCM, đường cao tốc hay quốc lộ 51 là một ví dụ về hợp tác công tư PPP. Với các hình thức đó thường được gọi là BOT (Build – Operate – Tranfer).

Ưu – Nhược điểm của mô hình PPP

Ưu điểm

Hợp tác giữa các công ty tư nhân và chính phủ mang lại lợi ích cho cả hai bên. Đối với công ty tư nhân, việc sử dụng công nghệ và sự đổi mới của họ có thể giúp nâng cao hiệu quả hoạt động trong việc cung cấp dịch vụ công. Còn chính phủ, họ tạo ra các khuyến khích để doanh nghiệp tư nhân thực hiện dự án đúng thời hạn và trong phạm vi ngân sách đề ra. Hơn nữa, việc tạo ra sự đa dạng hóa kinh tế giúp nước đó trở nên cạnh tranh hơn trong việc phát triển cơ sở hạ tầng của mình, qua đó thúc đẩy ngành xây dựng, trang thiết bị, dịch vụ hỗ trợ và các doanh nghiệp khác. Các dự án giao thông như cầu Thủ Thiêm 2 (Cầu Ba Son), đường song hành cao tốc Long Thành – Dầu Giây, dự án nhà tái định cư phường An Khánh.

Nhược điểm của PPP

Đánh giá này chỉ ra rằng mô hình hợp tác công-tư (PPP) không chỉ mang lại lợi ích mà còn tiềm ẩn những rủi ro và nhược điểm đáng kể:

Rủi ro cho Tư Nhân: Khi một công ty tư nhân tham gia vào dự án PPP, họ có thể gặp rủi ro lớn. Nếu xây dựng không đúng hạn, vượt kinh phí, hoặc có lỗi kỹ thuật, công ty này thường phải tự chịu lỗ. Họ cũng có thể gặp vấn đề nếu không thể cung cấp dịch vụ đúng như hứa hẹn, hoặc nếu dịch vụ không đạt chuẩn.

Ví dụ cho điều này như dự án BOT cầu Phú Mỹ ở TP.HCM. Khi dự án này gặp khó khăn về kỹ thuật và tài chính, đối tác tư nhân phải đối mặt với rủi ro tài chính lớn. Các vấn đề về thi công, chậm trễ trong tiến độ và chi phí dự án tăng cao là những thách thức mà họ phải gánh chịu. (link tham khảo: thuvienphapluat)

Rủi ro từ người dân: Có thể xảy ra tình trạng các công ty tư nhân khi làm việc với chính phủ không chịu trách nhiệm đầy đủ với người dân dùng dịch vụ. Họ có thể cung cấp dịch vụ kém chất lượng hoặc thậm chí vi phạm quyền cơ bản của người dân. Ngoài ra, công ty này còn có thể tăng phí dịch vụ một cách không công bằng.

VÍ dụ như dự án BOT quốc lộ 1 ở các tỉnh miền Nam, như Đồng Nai và Bình Thuận, đã gây ra tranh cãi do mức phí cao và vị trí đặt trạm thu phí không hợp lý. Điều này dẫn đến sự không hài lòng từ phía người dân, người sử dụng đường, vì họ cảm thấy bị ép buộc phải trả phí cao cho một dịch vụ không tương xứng. (tham khảo: vnexpress)

Vấn đề Nguyên Tắc – Sở hữu: PPP cũng tạo ra một vấn đề phức tạp khi quyền sở hữu và quyền quyết định không rõ ràng. Điều này có thể dẫn đến tham nhũng, ưu ái cho những người có quan hệ chính trị, hoặc hành vi tìm kiếm lợi ích không chính đáng, gây hại cho người nộp thuế, những người cuối cùng có thể phải gánh vác trách nhiệm cho dự án.

Ví dụ như dự án BOT Cầu Rạch Miễu: Dự án này gặp phản đối từ người dân vì việc thu phí không công bằng và bất hợp lý. Người dân phản đối việc thu phí tại hai trạm phụ của trạm BOT cầu Rạch Miễu, với lý do họ không sử dụng đoạn đường của dự án nhưng vẫn phải trả phí. Việc thu phí kéo dài cũng khiến người dân cảm thấy bị đối xử không công bằng và thiếu minh bạch trong quản lý dự án​​. (link tham khảo báo tuổi trẻ)

Các loại hình hợp tác công tư

Có nhiều cách để sắp xếp hợp tác công-tư (PPP). Dưới đây là một số ví dụ:

  • Xây dựng – Vận hành – Chuyển giao (BOT): Chính phủ giao toàn bộ việc xây dựng và vận hành cho một bên tư nhân trong một số năm nhất định (thường là vài thập kỷ). Sau thời gian đó, dự án được chuyển giao lại cho chính phủ.
  • Xây dựng – Vận hành – Sở hữu (BOO): Tương tự như BOT, nhưng đối tác tư nhân không bắt buộc phải chuyển giao dự án lại cho chính phủ.
  • Thiết kế – Xây dựng (DB): Chính phủ ký hợp đồng với một bên tư nhân để thiết kế và xây dựng dự án với một khoản phí. Chính phủ giữ quyền sở hữu và có thể tự vận hành hoặc giao cho đối tác khác vận hành.
  • Mua – Xây dựng – Vận hành (BBO): Chính phủ bán một dự án đã hoàn thành và có thể đã được vận hành bởi chính phủ trong một thời gian cho một bên tư nhân, người này sẽ tiếp quản hoàn toàn. Bên tư nhân có thể cần đầu tư để cải tạo hoặc mở rộng dự án.

Tổng kết lại, hợp tác công-tư (PPP) là một phương thức hợp tác giữa chính phủ và doanh nghiệp tư nhân để phát triển các dự án công cộng. Mô hình này bao gồm nhiều hình thức như BOT (Xây dựng – Vận hành – Chuyển giao), BOO (Xây dựng – Vận hành – Sở hữu), DB (Thiết kế – Xây dựng), và BBO (Mua – Xây dựng – Vận hành). Mặc dù mang lại nhiều lợi ích như tận dụng công nghệ và sự sáng tạo của khu vực tư nhân, PPP cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và thách thức như rủi ro tài chính, vấn đề trách nhiệm và quản lý, cũng như nguy cơ tham nhũng và thiếu minh bạch

Để lại ý kiến cá nhân!

Please enter your comment!
Please enter your name here

Xem Thêm